'Iedereen heeft recht om hard te lopen’

In korte broek en op hippe sandalen geeft Frank Jol , vader van vier kinderen – een rondleiding door zijn bedrijf aan de Nieuwe Steen in Hoorn. De gipsen modellen van onder- en  bovenbenen aan de wand zorgen samen met de verzameling kunstledematen voor een macabere aanblik. Voor niet-ingewijden tenminste. Het is de dagelijkse werkplek van Frank Jol, specialist in het maken van protheses. Van een macaber beroep is zeker geen sprake, vertelt Jol. De eerste keer dat je een vent van je eigen leeftijd met z’n poot eraf ziet, is heel merkwaardig. Een  schok zelfs. Nu doet het me niets meer. Al kijk ik toch altijd even als ik op  het strand iemand met één been zie. Net zoals iedereen. De Hoornaar is duidelijk iemand uit de categorie ‘recht voor zijn raap.’

Poot eraf is poot eraf. Zo simpel is het. Zielig? Je wordt gehard in dit vak. Ik zie geen gebreken, alleen oplossingen. Ik neem geen leed mee naar huis. Niet dat het mij niets doet, integendeel. Je hebt te maken met ongelukken, ziekten en soms zelf de dood en ik ben niet van steen natuurlijk. Toch bestaat er voor de 33-jarige Hoornaar geen mooier beroep dan dat van orthopedisch instrumentmaker. Twaalf jaar is hij nu aan het werk, sinds vijf jaar in het pand aan de Nieuwe Steen. Fysiotherapeuten en ergotherapeuten houden zich met de lichamelijk kant van de revalidatie bezig. Wij doen de technische kant: het maken van hulpmiddelen. Dat kan een eenvoudige nekkraag zijn voor een whiplash tot een complete beenprothese.We maken heel mooie dingen, maar je kunt ze maar beter niet nodig hebben.

Het klantenbestand van Frank Jol is behoorlijk vergrijsd. Het grootste deel van de mensen die hier komen, is boven de zestig. Die wil je bijvoorbeeld weer aan het lopen krijgen. Het geeft heel veel voldoening om iemand uit zijn stoel te halen. Het doel van elke prothese en revalidatie is om iemand zo dicht mogelijk bij zijn oude niveau te brengen. In het geval van jonge mensen (een fitte vent van 48 is ook nog jong) betekent dat volgens Jol dat er ook moet kunnen worden gesport. Iedereen heeft het recht om hard te lopen. Sporten is een eerste levensbehoefte. Niet voor iedereen, maar voor veel mensen wel. Zelf mag ik graag mountainbiken en hardlopen. Al blijft skiën favoriet. Dat is mijn allergrootste passie, ik heb zelfs een bevoegdheid om les te geven. Dat doe ik een avond in de week op een sportschool.

Op de rollende helling komen beroep en passie dan samen. Er zijn wat invaliden die bij mij les hebben. Sommige kunnen skiën als de beste. Die gaan op de wintersport mensen met twee benen aan alle kanten voorbij. Vind ik schitterend, is echt genieten. Waar voor skiën geen protheses nodig zijn, is dat voor hardlopen wel. De kosten zijn echter schrikbarend en verzekeringsmaatschappijen weinig bereid om financieel bij te dragen. Alleen al de voet kost 6000 euro, vertelt Jol die een exemplaar van carbon in de lucht houdt. En daar komen  ook nog de kosten voor het aanmeten van de kokers bij. Een heel dure grap dus. En die verzekeringsmaatschappijen hun hand maar op de knip  houden. Draait mijn maag van om, echt waar. De overheid is overigens niet veel beter. Er is zoveel geld en welvaart in dit land, maar iemand weer aan het sporten krijgen, heet dan te duur. Stelletje bureaucraten.

Niet voor niets zet Jol zich al jaren belangeloos in om invalide sporters uit zijn praktijk weer aan het hardlopen te krijgen. Zijn betrokkenheid komt voort uit een initiatief van de Amerikaanse firma Flexfoot om een aantal jaar geleden een paar invalide sporters een gratis voet te sponsoren. Een fantastisch idee waar ik direct op ben ingesprongen. Zijn we met twee jongens die allebei een onderbeen missen, Ruud Bosman en Léon Hessing, aan de slag gegaan. De resultaten waren verbluffend. Als je zag hoeveel progressie die jongens maakten, ongelooflijk. De moeilijkste stap voor hen was om vertouwen in het materiaal te krijgen. Zeker weten dat het houdt.Met een gewone prothese kun je immers niet rennen. Maar het ging al heel snel goed. Ruud heeft zelfs maar net de laatste paralympics gemist. Die loopt twaalf seconden op  de 100 meter, harder dan de gemiddelde amateur-voetballer.”

De successen van Hessing en Bosman lokten anderen en de groep sporters breidde  zich langzaam uit. Met onder meer Marije Smits, die onlangs nog wereldkampioene verspringen werd. Vooral dankzij Frank Dik, de trainer, schuift  Jol  de honneurs van zich af. De successen leidden ertoe dat vorig jaar Prolathic werd opgericht. Een stichting die behalve geld wil genereren ook de minder valide sport in beeld wil brengen. Behalve Frank Dik en ik zitten er vooral sporters in Prolathic: Léon,Marije, Reitze Bok, Ruud, en Marcel Schutte, de enige bovenbeengeamputeerde uit de groep. Gasten om trots op te zijn. Zij zijn het bewijs  dat sporten heel goed is. In het dagelijks leven gaan ze zich er beter door voelen. Fysiek want ze hebben vaak minder pijn maar vooral ook mentaal. Mensen die een been missen, voelen zich snel minder aardt. Sport geeft hun vertrouwen terug. Daar is geen wetenschappelijk onderzoek naar gedaan, maar blijkt zo overduidelijk  uit de praktijk. Dat is misschien wel het grootste succes van Prolathic. Vertrouwen teruggeven.

De inspanning van Frank Jol hebben de instrumentmaker internationale faam gegeven op het gebied van sportprotheses. Ik krijg verzoeken vanuit België  en Duitsland. Ze sturen ze gewoon naar mij door. Dat streelt mij natuurlijk als vakman. Doe je het niet voor niets. Het is toch reclame voor de zaak. Als vakman heeft Jol veel opgestoken van de samenwerking met de atleten. Léon en Ruud gaven mij voortdurend tips. Over hoe de voet afgesteld moest worden of hoe de koker rond het been nog lekkerder ging zitten. In het begin maakte ik wel twee kokers in de week. Met sport moet het allemaal  perfect passen. Veel van wat ik heb geleerd, breng ik nu ook bij de gewone protheses in praktijk. Door de betere materialen worden de prestaties op de atletiekbaan steeds beter. Een atleet met een prothese die de honderd meter onder de  tien seconden loopt, is volgens Frank Jol geen utopie. Het kan, daar ben ik van overtuigd. Een prothese heeft zoveel meer veerkracht dan een normaal been, verliest veel minder energie waardoor je er in theorie ook harder mee moet kunnen lopen. Als er ooit een geamputeerde komt met de fysieke eigenschappen van een topsprinter, gaat zelfs het wereldrecord eraan. Daar ben ik heilig van overtuigd.

Overgenomen uit het Dagblad voor West-Friesland. (vrijdag 30 aug. 02)